Εκφώνηση / Course Description

ΣΚΟΠΟΣ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 

Στόχος του μαθήματος είναι η υποστήριξη, καλλιέργεια και ανάπτυξη της ικανότητας των σπουδαστών να επεμβαίνουν και να διαμορφώνουν περιορισμένου μεγέθους ελεύθερους χώρους του αστικού περιβάλλοντος (πλατείες, πεζοδρόμους, εξωτερικούς χώρους κτιρίων, παραλίες), με έμφαση στην ιστορική-πολιτιστική τους ταυτότητα.

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 

ΘΕΜΑ: Διαμόρφωση της πλατείας Δουρούτη στο Μεταξουργείο, Αθήνα.

 

Η πλατεία καταλαμβάνει το χώρο πίσω από τα διατηρητέα κτίρια του Μεταξουργείου (εργοστάσιο κατεργασίας μεταξιού), σήμερα  Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων.

Μετά τη σύσταση του Ελληνικού κράτους, η προοπτική ανέγερσης των ανακτόρων στον Κεραμεικό, οδήγησε πολλούς επιφανείς της εποχής, όπως ο αυστριακός πρέσβης Πρόκες φον Όστεν, η Δούκισσα της Πλακεντίας και οι πρίγκιπες Ιωάννης Καρατζάς και Γεώργιος Καντακουζηνός, να αγοράσουν κτήματα ή να κτίσουν οικίες στην περιοχή. Ο τελευταίος, μάλιστα, ανέγειρε μεγάλη οικοδομή, γνωστή ως Μέγαρο Καντακουζηνού, με την προοπτική της εκμετάλλευσης του κτιρίου ως εμπορικού κέντρου, ένα σχέδιο που ναυάγησε όταν τελικά αποφασίστηκε τα ανάκτορα να κτιστούν στο τότε άλλο άκρο της πόλης, στη σημερινή πλατεία Συντάγματος. Το ημιτελές κτίσμα αγοράστηκε από την εταιρεία του μεταξουργείου και γκρεμίστηκε ώστε να ανεγερθούν οι εγκαταστάσεις του.

H σταδιακή επέκταση του αρχικού εργοστασίου επεξεργασίας μεταξιού σε ολόκληρο συγκρότημα, απέτρεψε για αρκετό χρονικό διάστημα (έως το 1875 περίπου) τη δημιουργία οικιστικών ζωνών στην περιοχή. Σε αυτό συνέβαλε και η ίδρυση του Ορφανοτροφείου Χατζηκώστα το 1856, το οποίο πλαισίωναν εργαστήρια επαγγελματικής κατάρτισης των φιλοξενούμενων παιδιών και, αργότερα, η εγκατάσταση του γειτονικού εργοστασίου παραγωγής φωταερίου (1859-61). Σημαντική ήταν επίσης η παρουσία καταστημάτων σιδηροκατασκευών και αμαξοποιείων, που μεταπήδησαν στο Μεταξουργείο από την όμορη περιοχή της Πλατείας Ελευθερίας (Κουμουνδούρου). Το τελευταίο τέταρτο του 19ου αι. στο Μεταξουργείο είχε πλέον δημιουργηθεί ένα συνεχές σύστημα δόμησης με τη γειτονική περιοχή της Βάθειας, τη σημερινή Βάθη. Η περιοχή μεταξύ Μεταξουργείου και Βοτανικού, εξαιτίας των λιμναζόντων εκεί υδάτων, παλαιότερα ονομαζόταν Χεζολίθαρο, ή Χεσμένη Πέτρα και Μπύθουλας (ή Βούθουλας). Έγινε πασίγνωστη από την Μαντάμ Σουσού, τη μορφή της θρυλικής κοκέτας των διηγημάτων του Δημήτρη Ψαθά.

ΜΕΘΟΔΟΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ

Η μέθοδος προσέγγισης περιλαμβάνει τις εξής αναλυτικές και συνθετικές φάσεις:

Α. Χαρτογράφηση και ανάλυση περιοχής μελέτης

 

Η φάση αυτή αφορά στην χαρτογράφηση και ανάλυση της περιοχής μελέτης, μετά την επί τόπου επίσκεψη στο χώρο της πλατείας και στην ευρύτερη περιοχή, καθώς και την σχετική βιβλιογραφική έρευνα για τη συγκέντρωση στοιχείων και πληροφοριών.

 

Η ανάλυση θα αφορά στην προσωπική ανάγνωση και ερμηνεία της περιοχής μελέτης και θα γίνει με την επεξεργασία των συλλεχθέντων στοιχείων και την παρουσιασή τους [οπτικοποίηση της πληροφορίας] μέσα από χάρτες, διαγράμματα, σκίτσα, collages, επεξεργασία εικόνων, αφαιρετικές μακέτες κοκ.

Η ανάλυση θα επικεντρωθεί σε έννοιες όπως:

- χρήσεις γης

- κτήρια περιοχής

- ευρύτερες συνδέσεις

- δίκτυο πεζοδρόμων και πλατειών/ανοιχτών χώρων

- πράσινο

- κίνηση/στάση

- άξονες κίνησης επί της πλατείας

- χρήσεις επί της πλατείας

- όψεις πλατείας

- οπτικές φυγές από την πλατεία

- υλικότητες

- ηλιασμός

- ώχληση

- οποιοδήποτε άλλο στοιχείο ανάλυσης, τόσο στην κλίμακα της ευρύτερης περιοχής, όσο και στην κλίμακα της περιοχής μελέτης/επέμβασης αυτής καθαυτής

 

Β. Ανάλυση παραδειγμάτων αστικού σχεδιασμού

 

Ανάλυση παραδειγμάτων πλατείας ή άλλου αστικού χώρου της επιλογής των σπουδαστών [ένα παράδειγμα ανά σπουδαστή]. Η φάση αυτή περιλαμβάνει την έρευνα και συλλογή περιγραφικών στοιχείων: φωτογραφικό υλικό, κατόψεις, όψεις, τομές, τρισδιάστατες απεικονίσεις, διαγράμματα [κίνησης, χρήσεων κτλ], στοιχεία για τα υλικά κατασκευής, φύτευση κοκ.

 

Γ. Σύνθεση – Σχεδιασμός

 

Δημιουργία προπλάσματος/διαγραμματικής μακέτας ως πρώτης έκφρασης της ιδέας νοηματοδοσίας του χώρου και της κεντρικής ιδέας.

Μεταγραφή της κεντρικής ιδέας στην περιοχή μελέτης μέσω μακέτας και προσέγγιση της επίλυσης μέσω αλληλουχίας προπλασμάτων στην κλίμακα 1:500 και κατόπιν στην 1:200

 

Σκίτσα, διαγράμματα, σχέδια [τοπογραφικό, κατόψεις, τομές], προοπτικά κλπ θα λειτουργούν συμπληρωματικά ως προς τις μακέτες στις κλίμακες 1:500, 1:200, 1:100 ή και σε μικρότερες αν και όπου αυτό κριθεί απαραίτητο.

 

ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΑ

 

Οι σπουδαστές θα δουλέψουν σε ομάδες δύο ή τριών ατόμων. 

 

Η παρακολούθηση του εργαστηρίου από όλες τις ομάδες και όλους τους σπουδαστές  είναι απαραίτητη.

 

Η τελική παράδοση περιλαμβάνει και τις τρεις παραπάνω φάσεις.

Στο πλαίσιο του εργαστηρίου θα πραγματοποιηθούν σχετικές διαλέξεις με ποικίλη θεματολογία από διάφορους ομιλητές.

 

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

 

-        Arnold Berleant, Η Αισθητική του Περιβάλλοντος, εκδ. Ίδρυμα Π. & Ε. Μιχελή, Αθήνα, 2004.

-        Δημήτρης Φιλιππίδης, Δημήτρης Πικιώνης, εκδ. Μέλισσα, Αθήνα 2009.

-        Jean Pierre Vernant, Μύθος & Σκέψη στην Αρχαία Ελλάδα, εκδ. Εγνατία, Θεσσαλονίκη.

-        Gaston Bachelard, Η Ποιητική του Χώρου, εκδ. Χατζηνικολή, Αθήνα, 1982.

-        Georg Simmel, Joachim Ritter, Ernst H. Gombrich, Το Τοπίο, εκδ. Ποταμός, Αθήνα, 2004.

-        Το Τρίτο Μάτι 1935-1937, περιοδικό, Ελληνικό Λογοτεχνικό & Ιστορικό Αρχείο, Αθήνα, 1982.

-        Christian Norberg-Schulz, Genius Loci, Academy Eds, London, 1980 (Ελληνική έκδοση: Το Πνεύμα του Τόπου, εκδ. ΕΜΠ).

-        Roderick Frazier Nash, Τα Δικαιώματα της φύσης, εκδ. Θυμέλη, Αθήνα, 1995.

-        Ανανιάδου - Τζημοπούλου Μαρία, Καραδήμου - Γερόλυμπου Αλέκα, Πλατείες της Ευρώπης  – Πλατείες για την Ευρώπη, εκδ. Ζήτη, Θεσσαλονίκη, 2009.

-        Αλέξανδρος Παπαγεωργίου-Βενέτας, Ο Αθηναικός Περίπατος, εκδ. Ραχήλ Καπόν, Αθήνα 2009

-        Clemens Steenbergen & Wouter Reh, Architecture and Landscape, Prestel-Verlag, Munich, 1996.

-        Ehrenfried Kluckert, European Garden Design, Konemann, Cologne, 2000.

-        Rob Krier, Urban Space, Academy eds, London, 1984.

-        Κώστας Χατζιώτης, Γειτονιές της Παλιάς Αθήνας, το Μεταξουργείο-Κολωνός-Ακαδημία Πλάτωνος, εκδόσεις Δήμος Αθηναίων, Αθηναϊκή βιβλιοθήκη, Αθήνα, 2005.

-        Κώστας Δημητριάδης, Παλιές γειτονιές, εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της "Εστίας", Αθήνα 1965.

-        Λίζα Μιχελή, Η Αθήνα σε τόνους ελάσσονες, εκδόσεις Δρώμενα, Αθήνα 1987.

-        Μάνος Μπίρης, Μισός αιώνας αθηναϊκής αρχιτεκτονικής (1875-1925), εκδόσεις Μέλισσα, Αθήνα 2003.

-        Βασίλης Αγγελίδης, Μεταξουργείο-Κολωνός, Νοσταλγία και πραγματικότητα, εκδ. Φιλιππότη

-        Θανάσης Γιοχάλας, Τόνια Καφετζάκη, ΑΘΗΝΑ, Ιχνηλατώντας την πόλη με οδηγό την ιστορία και τη λογοτεχνία, εκδόσεις βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα 2012.

-        Δήμητρα Κλαούνη, «Η κοινωνική διάσταση του δημόσιου χώρου: μελετώντας τις πλατείες του Μεταξουργείου» Αθήνα 2012, ΕΜΠ - Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών

-        Χριστίνα Αγριαντώνη, «Η Αθήνα τον 19ο αιώνα. Συνοικία Μεταξουργείο».

-        Vincente Guallart, GEOLOGICS, Geography/Information/Architecture, Actar, Barcelona/New York 2008.

-        Sophia Vyzoviti, Folding Architecture, Bispublishers, Amsterdam 2004

-        Sophia Vyzoviti, Supersurfaces, Bispublishers, Amsterdam 2006

-        Stan Allen, Marc McQuade, Landform Building, Lars Muller Publishers, Baden 2011

-        OMA, Rem Koolhaas, Bruce Mau, S, M, L , XL, The Monacelli Press, New York 1998

-        Aurigi A.& De Cindio, F. (Eds.). (2016).Augmented Urban Spaces, Articulating the Physical and Electronic City, 212-228. NewYork:Routledge

-        Burd, G., Drucker, S.& Gumpert, G. (Eds.).(2007). The Urban Communication Reader. Cresskill, NJ: Hampton Press.

-        Burton, H. (Ed.) (2000). Sustainable Communities. The Potential for Eco-Neighbourhoods. UK: Earthscan Ltd.

-        Carmona, M., Tiesdell, S., Heath, T., Oc, T. (2010). Public Place, Urban Spaces, The dimensions of urban design. London and New York: Routledge.

-        Deakin, M. (Ed.). (2013).Smart Cities: Governing, Modelling and Analysing the Transition, 15-32. New York: Routledge

-        de Kerckhove, D.(1997). Connected Intelligence: The arrival of the web society. Toronto: Somerville House.

-        de Waal, M. (2014).The city as interface. Rotterdam: Nai010 Publishers.

-        de Waal, M. & de Lange, M. (Eds.). (2019). The Hackable City. Digital Media and Collaborative City-Making in the Network Society. Singapore: Springer.

-        Forman, R. T.T. (2014). Urban Ecology. UK: Cambridge University Press.

-        Foth, M., Brynskov, M.& Ojala,T. (Eds.).(2015). Citizen’s right to the digital city.Singapore: Springer

-        Lynch, K. (1960). The image of the city. USA: The MIT Press.

-        McLaren, D. & Agyeman, J. (2015). Sharing Cities: A Case for Truly Smart and Sustainable Cities. Cambridge, MA: MITPress

-        McLuhan, M. (1964). Media: Οι προεκτάσεις του ανθρώπου (μτφ. Μάνδρος, Σ.).  Αθήνα: Εκδόσεις Κάλβος.

-        Mitchell, W. (1995). City of Bits: Space, Place and the Infobahn. Cambridge, MA: MITPress.

-        Randall, T. (Ed). (2003). Sustainable Urban Design, An environmental Approach. London and New York: Spon Press.

-        van Dijck, J., Poell, T.& de Waal, M.(2018). The platform society. Public values ina connective world. Oxford: Oxford University Press.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

COURSE DESCRIPTION

The studio course deals with interventions and configurations of public urban spaces (squares, sidewalks, buildings’ exterior spaces, waterfronts), emphasizing on their historical – cultural identity.

 

STUDIO TOPIC

The design of Dourouti Square in Metaxourgio, Athens

 

STUDIO ORGANIZATION

The course includes the following analytical and synthetical phases:

Α. Mapping and analysis of the intervention area

Mapping and analysis of the intervention area, following the on-site visit to the square and the broader area, along with the bibliographic research for the collection of relevant data and information.

The analysis will focus on the personal reading and interpretation of the intervention area and will be done by processing the collected data and representing it through maps, diagrams, sketches, collages, image processing, abstract models etc [visualization of information].

B. Precedents analysis

Analysis of urban design precedents [one precedent per student]. This phase includes the research and collection of descriptive data: photographic material, floor plans, facades, sections, 3D illustrations, diagrams [movement, uses, etc.], information on construction materials, planting, etc.

C. Design

Creation of a diagrammatic physical model as the first approach to symbolize the intervention area and the main concept/parti.

Transcription of the main concept/parti onto the intervention area, through a physical model and design research through a sequence of physical models at 1: 500 scale followed by 1: 200 scale.

Sketches, diagrams, drawings [topographic plan, floor plans, sections], perspectives, etc. will be created in addition to the models at scales 1: 500, 1: 200, 1: 100, or even smaller if and where necessary.

 

COURSE LOGISTICS

The final presentation includes all three of the above phases.

Students will work in groups of two or three members.

Studio attendance by all groups and all students is mandatory.

During the semester, lectures of various topics will be given by various speakers.

 

AREA MAP